Bihar Board Class 9Th Sanskrit Solutions | Bseb class 9Th Sanskrit Notes

                                                                        दीपावली

दीपावली हिन्दूनां प्रमुख त्योहारः अस्ति । प्रतिवर्षम कार्तिकमासस्य अमावस्यायां अस्माकं गृहेषु दीपकानि सज्जते । अयं दिवसः रामः लंकापति रावणं हत्वा अयोध्याम् आगच्छत् तदा अयोध्या वासिनः दीपान् प्रज्वाल्य प्रकाशोत्सवं अकुर्वन । अतएव पतिवर्षम भारतवासिनः दीपावल्याः आयोजनम् कुर्वन्ति । अयम् दिवसः वयम् मिष्टान्नम् अपि खादामः । वयम् लक्ष्मी-गणेशाम् च पूजनम् कुर्वामः ।

गंगा एका पवित्रा नदी अस्ति । इयं हिमालयात् प्रभवति । नदीषु गंगा पवित्रतमा अस्ति । अस्याः तटयोः अनेकांनि नगराणि सन्ति । इयं प्रातः वन्दनीया स्नानीया च अस्ति । अस्याः जलं अशुद्धम् न भवति । गंगा नदी अस्माकं माता मन्यते ।

अनुकूलं शासनम् अनुशासनम् कथ्यते । अनुशासनम् एव राष्ट्रस्य समुन्नतिं करोति। अनुशासन एव जनेभ्यः यशः प्रशंसा सद्गुणः च भवतिं अनुशासनं सफलतायाः मूलम् । यत्र शीलं तत्रैव धर्मः सत्ये तेजो बलं च निवसन्ति। छात्राणाम् निर्माणकाले अनुशासनम् बिना सर्वं निरर्थकम् भवति । अनुशासनमेव अस्माकं जीवनसर्वस्वम् अस्ति ।

छात्रजीवनम् सधनाया: जीवनमस्ति । छात्रजीवने एव छात्राः भविष्यस्य निर्माणम् कुर्वन्ति । छात्रजीवने विद्योपर्जनाय छात्रा: अनेकानि कष्टानि सहन्ते । छात्रा: ‘ गुरोः सेवां कुर्वन्ति । छात्रजीवने सुखस्य परित्यागम् आवश्यकम् अस्ति। अतः इद् कथ्यते ञत्-. “सुखार्थिनः कुतो विद्या विद्यार्थिनः कुतो सुखम् । ” अतएव वयं यलेन विधार्जनं कर्तव्यम् ।

भारतवर्षे षड्ऋतवः भवन्ति । तेषु अन्त्यतमः वर्षतुः । अस्मिन् काले जलपूरितं नधः दृश्यन्ते । हरितानि तृणानि सर्वत्र दृश्यन्ते । यत्र-तत्र मण्डूका: टर्र-टर इति शब्दं कुर्वनित । सदा मेघाच्छादितम् आकाशं दृश्यते । सूर्योऽपि सदा न दृश्यते । ग्रीष्मस्य तापः मन्दः भवति ।

हिमस्य आलयः हिमालयः कथ्यते । हिमालयपर्वतः पर्वतानां राजा कथ्यते । अयं भारतवर्षस्य उत्तरस्यां दिशि स्थितः । अस्य उपत्यकायां मनुष्यः तपः कुर्विन्ति। अस्मात् गंगा नदी प्रभवति । अत्र औषधीनामं प्रचूरता अस्ति । हिमालयः भारतस्य रक्षकरूपेण वर्त्तते ।

व्यायामस्य व्युत्पत्तिः वि + आयामः अस्ति । मानव जीवने व्यायामः महत्वपूर्णः भवति । विद्या बुद्धिबलाः व्यायामेण लभन्ते । व्यामस्य मूल: योगः अस्ति । भ्रमण- धावन-क्रीडनादिभिः व्यायामः कथ्यते । स्वस्थ शरीरें एवं स्वस्थमनः संचरित । शरीर-माघं खलु धर्मसाधनम् ।

अस्माकं देश: भारवर्षम् अस्ति । अस्य उत्तरस्यां दिशि नगाधिराजः हिमालयः विराजते । भारतस्य महासागर: दक्षिणस्यां दिशि अस्य पादौ प्रक्षालयति। सभ्यतायाः संस्कृतेः च क्षेत्रे अयं देशः अतीव पुरातनः । अस्माकं देश: कृषिप्रधानः अस्ति । अत्र नवविंशतिः राज्यकानि सन्ति । भारतस्य राजधानी नवदिल्ली इति ख्याता ।

माघे मासे शुकले पक्षे पञ्चमयां तिथौ देवी सरस्वती पूज्यते । सरस्वती ज्ञानस्य देवी मन्यते । वीणापाणिः इयं माता छात्रेभ्यः विद्यां ददातिं हँसवाहिनी सरस्वती भारते सर्वत्र पूज्यते । पूजावसाने दर्शनार्थिभ्यः प्रसादम् प्रदीयन्ते । षष्ठ्यां तिथौ प्रतिमायाः जलाशये विसर्जनं भवति । वसन्त पञ्चमी नाम्नी इयं तिथि: प्रसिद्धाः एव ।

अस्माकं देशे एकस्य वर्षस्य अन्तराले षड्ऋतवः भवन्ति । तेषु ऋतुषु चैत्र-वैसाखोपेतः वसंतः ऋतुराजः मन्यते । अस्मन् ऋतौ संसारस्य सौन्दर्यस्य चरम समृद्धिः दृश्यते । वृक्षेक्षु नूतनानि पत्राणि उद्भवन्ति । पुष्पेषु भ्रमरा गुञ्जन्ति । रसालेषु कोकिला: कूजन्ति । इयं ऋतौ संस्कृति – सौरभ मोदिता अपि दृश्यते ।

इदम् युगं विज्ञानस्य एवं युगम् अस्ति । सम्प्रति आकाशवाणी दूदर्शनं सर्वेषु गृहेषु विराजते। अधुना वयं गृहे कार्यालये अपि सितो भूत्वा सर्व द्रष्टुं शक्नमः । अस्मिन् औद्योगिके युगे देशस्य विकासः विज्ञानं बिना न भवितुं शक्नोति । अमेरिका, जर्मनी, जापान आदि देशस्य विज्ञानः अद्य विकसित अस्ति । भारतेअपि विज्ञानस्य विकासः भवति सम्प्रति ।

संस्कृत भाषा बहुनां भारतीय भाषाणां जननी अस्ति । 2796 भाषासु महये एषा एका भाषा यत लेखनं भवति तत् एव उच्चरणं भवति । संस्कृतभाषायाः महत्वम् संस्कृत शब्द एवं प्रकटयति । एषा भाषा विश्वस्य प्राचीनतमा सर्वोत्तमा चास्ति । संसारस्य सर्वश्रेष्ठानि पुस्तकानि संस्कृते एवं लिखितानि सन्ति। अस्याः व्याकरणम् पाणिनि निर्मितानि सूत्राणि च जगतः आश्चर्यम् अधापि संस्कृत भाषा सर्वेषां के आवश्यकम् अस्ति ।